หิวเมื่อไหร่? ใครสั่งมา?

 

วันก่อนสอนนักศึกษาแพทย์เรื่องสมองกับการหิว มีนักเรียนคนนึงถามดีมาก ถามว่า “ทำไมมีการเอายาที่ออกฤทธิ์กระตุ้นประสาท มาใช้ในคนที่อยากลดน้ำหนักคะอาจารย์”

อื้ม... เป็นคำถามที่ดี นอกจากตอบนักศึกษาแพทย์แล้ว ก็เลยอยากจะเอามาเล่าให้ฟังผ่านในนี้ด้วยแล้วกันนะครับ มันต้องเริ่มต้นจากเรื่องหิวอิ่มก่อน แล้วจะเข้าใจเองว่ายาตัวนั้นมาเกี่ยวอะไร

สมองเรามีศูนย์กลางการกินครับ (Eating center) อยู่ในกลางๆ สมองเลยใกล้ๆ ส่วนที่ชื่อว่า ไฮโปธาลามัส ครับ ซึ่งไอ้ศูนย์กลางการกินเนี่ย รับคำสั่งจากไฮโปธาลามัสนั่นแหละ

ไฮโปธาลามัส รู้ได้ไงว่าเมื่อไหร่ควรหิว เมื่อไหร่ควรอิ่ม ?

ก็เพราะเวลาเราท้องว่าง กระเพาะอาหารจะหลั่งฮอร์โมนตัวหนึ่ง เจ้าฮอร์โมนนี้ก็จะลอยไปตามกระแสเลือดแล้วก็ไปกระตุ้นเจ้าไฮโปธาลามัสให้รู้ว่า เออ ท้องว่างนะ กินได้แล้วเนี่ย หลังจากนั้นเจ้าไฮโปธาลามัสก็จะสั่งการให้ศูนย์กลางการกินทำงาน เราก็จะเริ่มต้นอยากกิน ออกไปหาของกินครับ

ทีนี้พอกินเข้าไปเรื่อยๆ น้ำตาลในร่างกายก็จะเริ่มขึ้นใช่ไหมครับ (แหงล่ะ ก็กินเข้าไปนี่นา) ฮอร์โมนอินซุลินก็จะหลั่งออกมาเพื่อจัดการน้ำตาล

ไอ้อินซุลินเนี่ยแหละมันก็จะไปเคาะประตูไฮโปธาลามัสอีกทีบอกว่า เฮ้ย น้ำตาลในเลือดขึ้นแล้ว กินพอแล้ว หยุดกินได้แล้ว ไฮโปธาลามัสก็จะหยุดสั่งการศูนย์กลางการกิน เราก็จะไม่รู้สึกอยากกิน

แต่ แต่ แต่

บางคนก็ยังกินต่อนะครับ (ช่วยไม่ได้เนอะ อาหารมันอร่อยอ่ะ บางคนก็เสียดาย ข้าวยังไม่หมดจาน) ก็กินต่อไปทั้งๆ ที่สมองสั่งให้หยุดกินได้แล้ว อันนี้ก็ช่วยไม่ได้จริงๆ นะครับ

แล้วยาตัวนั้นมาเกี่ยวตรงไหน?

ยาที่ออกฤทธิ์กระตุ้นประสาทตัวที่พูดถึงนั้น มีฤทธิ์ตรงกันข้ามกับฮอร์โมนจากกระเพาะอาหารครับ มีฤทธิ์สั่งงานไฮโปธาลามัส ให้ไฮโปธาลามัสไปกดการทำงานของศูนย์กลางการกิน ผลสรุปคือ เราจะไม่รู้สึกอยากกินอาหารเลยครับ แม้ว่าท้องจะว่าง ท้องจะร้องยังไงก็ตาม ความอยากอาหารก็จะไม่มี นี่ไงคนถึงเอายานั้นมาใช้ลดน้ำหนัก

แต่ แต่ แต่ (อีกแล้ว)

มันมีข้อผิดพลาดเยอะเลยตรงจุดนี้

หนึ่ง การกินน้อยลง หรือไม่กิน ไม่ได้ทำให้ผอมนะครับ ยังไงซะมันต้องกิน และต้องไปหนักด้านเพิ่มการเอาออกแทน (ออกกำลังกายไง) ถึงจะผอมลง

สอง ยาตัวนั้นมีฤทธิ์อีกมากมายต่อสมองครับ ทำให้ประสาทหลอน เป็นโรคจิตเวชจากการใช้ยา สมองเสื่อมก็ได้นะครับ ไม่ใช่หนทางที่ฉลาดเลยที่จะไปเสี่ยงแบบนี้

ดังนั้นสรุป

1. ยาที่ออกฤทธิ์กระตุ้นประสาททำให้ความอยากอาหารลดลงจริงครับ เพราะออกฤทธิ์ที่สมอง แต่อย่าใช้เลยเนอะผิดกฏหมายด้วย

2. แต่จะลดน้ำหนักยังไง ถึงจะถูกต้อง แหะๆ อันนี้ผมก็ไม่กล้าแนะนำเหมือนกัน เดี๋ยวรอคุณหมอท่านอื่นๆ ในทีมมาช่วยแนะนำแล้วกันนะครับ

โดย นพ.อุเทน บุญอรณะ

***บทความมีการปรับการใช้คำ เพื่อความเหมาะสมและปลอดภัยต่อผู้อ่าน***

***หากคุณมีข้อสงสัยหรือปัญหาสุขภาพ สามารถสอบถามคุณหมอเพิ่มเติมได้ง่ายๆ โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายใดๆ คลิกที่นี่ เพื่อ log in แล้วพิมพ์คำถามของคุณ หลังจากนั้นรอรับคำตอบทาง email โดยเราจะมีทีมแพทย์เฉพาะทางที่ตรงกับปัญหาของคุณมากที่สุด เพื่อตอบคำถามนั้นๆ 


Loading ...
Success